Prace nad historią Lubelszczyzny w XX w. trwają już od ponad dekady. Ze względu na zakres przedsięwzięcia są pracochłonne i wymagają zaangażowania wielu osób. Wydane dotychczas przez IPN Oddział w Lublinie opracowania obejmujące życie polityczne, społeczne, gospodarcze, oświatowe i kulturalne Lubelszczyzny w latach 1918–1939 (dwa tomy opublikowane w latach 2020–2023) i 1944–1956 (2016–2017) stanowią owoc pracy ponad trzydziestoosobowego zespołu badaczy.
Niniejszy tom jest kolejnym w serii wydawanej pod wspólnym tytułem Dzieje Lubelszczyzny. Zgodnie z wypracowaną koncepcją, poświęcony jest aspektom politycznym. Składa się z dwóch części, w których omówiono krajobraz polityczny województwa – struktury władzy i ich rolę (administracja, partie polityczne, organizacje młodzieżowe, aparat bezpieczeństwa, wymiar sprawiedliwości, wojsko) oraz kontestację systemu politycznego (formy oporu i sprzeciwu, środowiska, z jaki pochodzili kontestatorzy).
Lubelszczyzna okresu gomułkowskiego nie cieszyła się zbyt wielkim zainteresowaniem zawodowych historyków. Dotychczasowa literatura tematu nie pozwalała odpowiedzieć na wiele pytań, dlatego niniejszy tom został oparty w dużej mierze na badaniach źródłowych.