Środowisko filmowe Polski Ludowej doczekało się licznych opracowań. Najczęściej jednak koncentrują się one na życiu prywatnym ludzi filmu lub ich warsztacie zawodowym. Niewiele publikacji naukowych ukazuje ówczesnych filmowców w realiach komunistycznego państwa: ich postawy polityczne, relacje z partią, resortem kultury, aparatem bezpieczeństwa i cenzurą, zaangażowanie w inicjatywy opozycyjne bądź przeciwnie – w działania propagandowe władz.
Odpowiedzią na potrzebę pogłębienia tej problematyki stała się ogólnopolska konferencja naukowa „Filmowcy w rzeczywistości politycznej Polski Ludowej”, zorganizowana w dniach 23 i 24 maja 2023 r. w Szczecinie. Wydarzenie to zgromadziło historyków, filmoznawców oraz przedstawicieli innych dyscyplin humanistycznych i społecznych. Celem uczestników konferencji było podjęcie refleksji nad relacjami między światem filmu a systemem politycznym PRL.
W niniejszym tomie prezentujemy osiemnaście artykułów przygotowanych na podstawie wystąpień konferencyjnych. Znalazły się wśród nich zarówno ujęcia syntetyczne, jak i szczegółowe studia przypadków.