„Ogniem i mieczem”, tom 2 Henryka Sienkiewicza to dalszy ciąg pełnej przygód powieści historycznej, będącej pierwszą częścią Trylogii.

W drugim tomie czytelnik poznaje dalsze losy Jana Skrzetuskiego i Heleny Kurcewiczówny, których miłość zostaje wystawiona na kolejne próby. Na tle burzliwych wydarzeń związanych z powstaniem Chmielnickiego bohaterowie muszą zmierzyć się z wojną, niebezpieczeństwami, zdradą i rozłąką. Nie brakuje również brawurowych przygód Zagłoby, Wołodyjowskiego i Podbipięty.

Sienkiewicz przedstawia barwny świat XVII-wiecznej Rzeczypospolitej, łącząc wydarzenia historyczne z romansem, przygodą, humorem i scenami batalistycznymi. Dynamiczna akcja oraz wyraziste postacie sprawiają, że powieść pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych polskich powieści historycznych.