Książka stanowi swoiste dopełnienie  monografii Józefa Tischnera zatytułowanej Polski kształt dialogu, a analizującej głównie dyskusje wokół materializmu historycznego (hismat) w polskiej myśli powojennej. Opracowanie T. Gadacza, analizujące analogiczne dyskusje wokół materializmu dialektycznego (diamat) jest poniekąd częścią drugą realizacji zamysłu Tischnera. Zresztą on sam o tym mówi w słowie wstępnym do opracowania swego wybitnego ucznia. Książka składa się z syntetycznego wprowadzenia omawiającego sytuację społeczno-polityczną Polski w latach 1945–1956, obozy sporów filozoficznych, bazę teoriopoznawczą dyskusji, następnie kolejne rozdziały analizują krytycznie tezy materializmu filozoficznego z jego naczelnymi zasadami (pierwotność materii w stosunku do świadomości oraz możliwości całkowitego poznania świata i praw nim rządzących) oraz dialektyki marksistowskiej i jej tez (o „wszechzwiązku rzeczy i zjawisk”, o „powszechności zmiany i rozwoju”, o „przechodzeniu ilości w jakość” oraz o „jedności i  walce przeciwieństw”). Zakończenie zbiera wnioski płynące  z przedstawionego materiału, stawia pytania i próbuje syntetycznie ująć istotę referowanego sporu, noty bio-bibliograficzne przybliżają główne postaci sporu, a bibliografia zestawia bazę źródeł i opracowań. Struktura pracy jest logiczna i adekwatna do zagadnienia podniesionego w jej tytule.