Baruch (lub Benedykt) Spinoza (1632-77) pochodził z żydowskiej rodziny żyjącej w Niderlandach, za swoje poglądy został usunięty z gminy, studiował scholastykę chrześcijańską, nauki przyrodnicze, filozofię (zwł. Kartezjusza i Hobbesa); jego filozofię określa się jako panteizm racjonalistyczny: racjonalizm (od Kartezjusza), naturalizm (od Hobbesa) i panteizm (od Majmonidesa), był też Spinoza wyznawcą teorii wolnościowych w życiu społecznym, propagował tolerancję, jego Traktat teologiczno-polityczny znalazł się na Indeksie Dzieł Zakazanych.
Walczy w nim bowiem Spinoza o tolerancję i wolność myśli. Rozdzielał wiarę od rozumu. Krytykował Kościół katolicki, postulował rozdział Kościoła od państwa. Propagował demokrację. I to przypomnijmy raz jeszcze pisze filozof w 1670 roku!!! Jakże aktualne do dzisiaj!