Lata 1945–1950 stanowią pod wieloma względami wyjątkowy okres w powojennych dziejach województwa poznańskiego. Właśnie wtedy w jego granicach znajdowała się nie tylko Wielkopolska, ale również znaczący terytorialnie obszar Ziemi Lubuskiej. Oznaczało to, że w tej samej jednostce administracyjnej musiały funkcjonować zarówno tereny należące przed II wojną światową do Polski, jak i takie, które znalazły się w granicach Polski w wyniku rozstrzygnięć zwycięskich aliantów. W cieniu wyzwań związanych z powojenną odbudową i zagospodarowaniem nowych terenów toczył się proces stopniowego umacniania struktur komunistycznych władz, połączony z brutalną eliminacją jej najbardziej zdeterminowanych przeciwników i zastraszaniem pozostałych. Zgromadzone w tomie artykuły, choć nie obejmują wszystkich wątków odnoszących się do funkcjonowania województwa poznańskiego z lat 1945–1950, pozwalają Czytelnikowi poznać i zrozumieć znaczącą część trudnej, powojennej rzeczywistości.